Trong thời gian gần đây, sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 ngày 24 tháng 4 năm 2026 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý vi phạm pháp luật đất đai và tháo gỡ khó khăn đối với các dự án tồn đọng, kéo dài, trên không gian mạng đã xuất hiện nhiều thông tin với nội dung cho rằng: việc xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp sau ngày 01 tháng 7 năm 2014 vẫn được giữ nguyên hiện trạng, không bị buộc tháo dỡ.

Thậm chí, một số quan điểm còn cho rằng Nghị quyết nêu trên là cơ sở pháp lý để hợp thức hóa các hành vi xây dựng nhà ở trái phép trên đất nông nghiệp.

Tuy nhiên, các nhận định này là không phù hợp với nội dung và tinh thần của Nghị quyết số 29/2026/QH16.

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh, theo quy định tại Điều 1 của Nghị quyết, văn bản này chỉ điều chỉnh đối với các vi phạm pháp luật đất đai phát sinh trong quá trình thực hiện các dự án, công trình phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh; đồng thời xử lý, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài trước ngày 01 tháng 8 năm 2024.

Do đó, phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết mang tính chất đặc thù, giới hạn trong khuôn khổ các dự án, công trình có liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước về đất đai và đầu tư, không áp dụng đại trà đối với các trường hợp vi phạm riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân.

Văn phòng Luật sư Lương Thanh Mẫn - Đồng hành bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của thân chủ.

Thứ hai, về đối tượng áp dụng, Điều 2 của Nghị quyết quy định áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến các dự án, công trình thuộc phạm vi điều chỉnh nêu trên. Việc sử dụng thuật ngữ “cá nhân” trong trường hợp này phải được hiểu trong mối quan hệ pháp lý với dự án, công trình cụ thể, không thể suy diễn theo hướng mở rộng để bao trùm toàn bộ các trường hợp cá nhân có hành vi xây dựng trái phép ngoài phạm vi dự án.

Thứ ba, đối với các trường hợp hộ gia đình, cá nhân tự ý xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp không thuộc phạm vi các dự án, công trình theo Điều 1 của Nghị quyết, việc xử lý vẫn phải tuân thủ theo các quy định chung của pháp luật về đất đai và pháp luật về xây dựng hiện hành.

Theo đó, hành vi sử dụng đất không đúng mục đích có thể bị xử lý vi phạm hành chính, buộc khắc phục hậu quả theo quy định. Trong những trường hợp cụ thể, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu tháo dỡ công trình vi phạm trước khi xem xét các thủ tục hành chính liên quan đến chuyển mục đích sử dụng đất, căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và tính chất, mức độ vi phạm.

Thứ tư, quy định tại Điều 5 của Nghị quyết về việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm phát sinh trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực cần được hiểu là một chính sách mang tính chuyển tiếp, nhằm tháo gỡ khó khăn, xử lý các tồn tại mang tính lịch sử, bảo đảm ổn định tình hình phát triển kinh tế – xã hội.

Quy định này không đồng nghĩa với việc miễn trừ toàn bộ trách nhiệm pháp lý hoặc hợp pháp hóa các hành vi sử dụng đất sai mục đích.

Từ các phân tích nêu trên, có thể khẳng định rằng việc hiểu Nghị quyết số 29/2026/QH16 theo hướng cho phép giữ nguyên mọi công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp là không có cơ sở pháp lý. Người dân cần thận trọng khi tiếp cận thông tin, đặc biệt là các nội dung mang tính suy diễn, giật tít trên mạng xã hội, nhằm tránh phát sinh các quyết định không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Việc nhận thức và tuân thủ đúng quy định pháp luật về đất đai không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất mà còn góp phần duy trì trật tự, kỷ cương trong công tác quản lý nhà nước về đất đai.